Phòng ngừa té ngã ở người cao tuổi: 5 điều gia đình nên làm từ hôm nay

Phòng ngừa té ngã ở người cao tuổi cần kết hợp vận động phù hợp, chăm sóc sức khỏe và cải thiện môi trường sống. Những thay đổi nhỏ, được thực hiện đúng cách và duy trì đều đặn, có thể giúp cha mẹ sinh hoạt an toàn và tự tin hơn mỗi ngày.

Một tấm thảm bị xô lệch, lối đi thiếu ánh sáng hay cảm giác chóng mặt khi đứng dậy đều là những điều gia đình dễ bỏ qua. Với người cao tuổi, những tình huống tưởng chừng quen thuộc này có thể góp phần dẫn đến té ngã. Hậu quả của một lần ngã có thể kéo dài hơn vết bầm hay cơn đau ban đầu, ảnh hưởng đến khả năng vận động, sinh hoạt độc lập và chất lượng cuộc sống. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người lớn tuổi là nhóm có nguy cơ cao gặp chấn thương nghiêm trọng do té ngã.

Chủ động phòng ngừa giúp gia đình nhận diện sớm những yếu tố có thể thay đổi, đồng thời hỗ trợ cha mẹ duy trì cuộc sống năng động trong điều kiện an toàn hơn.

Vì sao người cao tuổi dễ bị té ngã?

Nguy cơ té ngã thường hình thành từ nhiều yếu tố cùng lúc: sức mạnh cơ bắp suy giảm, khả năng giữ thăng bằng kém, thị lực thay đổi, bệnh lý nền hoặc tác dụng của thuốc. Khi kết hợp với sàn trơn, bậc thềm khó nhận biết hay đồ đạc chắn lối đi, nguy cơ có thể tăng lên.

Một số bệnh lý như đái tháo đường, bệnh tim mạch, đột quỵ hoặc các vấn đề về thần kinh và thị lực có thể ảnh hưởng đến khả năng giữ thăng bằng. Gia đình nên trao đổi với nhân viên y tế để xác định yếu tố liên quan ở từng người, thay vì mặc định chóng mặt hay đi không vững là biểu hiện bình thường của tuổi tác.

Cũng cần phân biệt nguy cơ ngã với nguy cơ chấn thương khi ngã. Loãng xương khiến xương dễ gãy hơn, vì vậy chăm sóc sức khỏe xương là một phần quan trọng trong việc giảm hậu quả của té ngã.

1. Duy trì vận động, chú trọng sức mạnh và thăng bằng

Vận động phù hợp giúp người cao tuổi duy trì khả năng thực hiện những việc quen thuộc như đứng dậy, bước đi và chuyển hướng. Hoạt động thể chất ở người cao tuổi nên kết hợp vận động aerobic, tăng cường cơ bắp và rèn luyện thăng bằng. Vì vậy, bên cạnh đi bộ, cha mẹ có thể cần các bài tập sức mạnh và thăng bằng phù hợp với thể trạng.

Thái cực quyền hoặc một số bài tập được hướng dẫn bởi chuyên viên phục hồi chức năng có thể là lựa chọn để trao đổi với bác sĩ. Người có bệnh lý xương khớp, hạn chế vận động hoặc từng té ngã nên được tư vấn trước khi bắt đầu chương trình tập mới.

Gia đình có thể hỗ trợ bằng cách:

• Chọn không gian tập bằng phẳng, đủ sáng và không có vật cản.
• Khuyến khích tập đều đặn, tăng mức độ theo khả năng.
• Bố trí người hỗ trợ khi cha mẹ chưa tự tin hoặc được khuyến nghị cần giám sát.
• Tránh tự thực hiện động tác khó nếu chưa được hướng dẫn.

Mục tiêu là giúp cha mẹ vận động an toàn, phù hợp và có thể duy trì lâu dài.

2. Kiểm tra sức khỏe và rà soát thuốc đang dùng

Khám sức khỏe và kiểm soát bệnh nền tạo cơ hội phát hiện những vấn đề ảnh hưởng đến khả năng di chuyển. Khi đi khám, gia đình nên chủ động đề cập đến tình trạng chóng mặt, buồn ngủ, yếu chân, đi không vững hoặc tiền sử té ngã.

CDC khuyến nghị người cao tuổi trao đổi với bác sĩ về nguy cơ té ngã, đồng thời nhờ bác sĩ hoặc dược sĩ rà soát các thuốc có thể gây chóng mặt hay buồn ngủ. Danh sách cần bao gồm cả thuốc kê đơn và không kê đơn. Việc kiểm tra mắt, điều chỉnh kính khi cần và đánh giá loãng xương cũng cần được quan tâm. Nếu cha mẹ có biểu hiện bất thường sau khi bắt đầu hoặc thay đổi thuốc, hãy ghi lại thời điểm và trao đổi với người kê đơn. **Không tự ý ngừng thuốc, giảm liều hoặc đổi thuốc để phòng ngừa té ngã.

Trước buổi khám, gia đình có thể chuẩn bị ba câu hỏi: Cha mẹ có yếu tố nguy cơ nào? Thuốc đang dùng có cần rà soát không? Có cần đánh giá thêm về thăng bằng, thị lực hoặc sức khỏe xương không?

3. Kiểm tra môi trường sống theo từng khu vực

Ngôi nhà quen thuộc vẫn có thể tồn tại những điểm khiến cha mẹ dễ trượt hoặc vấp. Gia đình nên cùng cha mẹ kiểm tra các tuyến di chuyển thường xuyên, đặc biệt là đường từ giường ngủ đến nhà vệ sinh.

• Lối đi và phòng sinh hoạt: Thu gọn dây điện, dép và vật dụng đặt dưới sàn. Loại bỏ thảm dễ trượt hoặc có mép cuộn; giữ lối đi đủ rộng và sàn nhà khô ráo. Những đồ dùng thường xuyên sử dụng nên được bố trí ở vị trí thuận tiện.
• Phòng ngủ và hành lang: Bảo đảm ánh sáng đủ để nhận biết vật cản, nhất là ban đêm. Đặt công tắc hoặc đèn ở vị trí dễ tiếp cận, tránh để cha mẹ phải đi qua một đoạn tối mới bật được đèn.
• Cầu thang: Giữ bậc thang thông thoáng, đủ sáng và có tay vịn chắc chắn. Không tận dụng cầu thang làm nơi để đồ tạm thời.
• Phòng tắm và nhà vệ sinh: Chú ý sàn ướt, bố trí bề mặt chống trượt phù hợp và lắp thanh bám tại vị trí cần thiết. Ghế tắm có thể hữu ích với người khó đứng lâu, nhưng cần phù hợp và ổn định.

Loại bỏ vật gây vấp, bổ sung thanh bám, tay vịn và cải thiện ánh sáng là những biện pháp được CDC khuyến nghị để làm nhà ở an toàn hơn

4. Duy trì dinh dưỡng và thói quen sinh hoạt phù hợp

Chăm sóc sức khỏe cơ bắp và xương cần được duy trì cùng với vận động. Gia đình nên quan tâm đến bữa ăn cân bằng, tình trạng ăn kém hoặc giảm cân không chủ đích, đồng thời trao đổi với nhân viên y tế nếu cha mẹ gặp khó khăn trong ăn uống. Việc uống nước cần phù hợp với tình trạng sức khỏe. Người được bác sĩ yêu cầu hạn chế dịch nên thực hiện theo hướng dẫn riêng, thay vì áp dụng một lượng nước chung cho tất cả.

Rượu bia cũng cần được lưu ý vì sử dụng quá mức có thể ảnh hưởng đến thăng bằng và làm tăng nguy cơ ngã. Trong sinh hoạt, hãy dành đủ thời gian để cha mẹ di chuyển, tránh giục đi nhanh hoặc vội thực hiện nhiều việc cùng lúc. Sự hỗ trợ phù hợp giúp cha mẹ duy trì tính chủ động và cảm giác tự tin.

5. Ghi nhận cả những lần suýt ngã

Một lần phải bám vội vào bàn để khỏi ngã, thường xuyên vịn tường khi đi hoặc khó đứng dậy khỏi ghế đều là những thay đổi đáng chú ý. Gia đình nên ghi lại:

• Tình huống xảy ra khi nào, ở đâu và cha mẹ đang làm gì.
• Có chóng mặt, đau, yếu chân hoặc buồn ngủ đi kèm không.
• Có thay đổi thuốc hoặc sức khỏe gần đây không.
• Cha mẹ đã từng gặp tình huống tương tự chưa.

Nếu đã xảy ra té ngã, hãy thông báo cho bác sĩ, kể cả khi chưa thấy chấn thương rõ ràng. Một lần ngã có thể gợi ý vấn đề sức khỏe, thuốc hoặc thị lực cần được đánh giá. Khi tình trạng mất thăng bằng mới xuất hiện, tái diễn hoặc nặng lên, gia đình nên chủ động liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn, thay vì chờ đến kỳ khám định sẵn.

FamiLink tin rằng chăm sóc chủ động bắt đầu từ việc hiểu hơn những thay đổi trong cuộc sống hằng ngày của cha mẹ. Đó có thể là nhận ra bố đang đi chậm hơn, mẹ thường xuyên vịn ghế khi đứng dậy, hoặc lối đi ban đêm chưa đủ sáng.

Gia đình có thể bắt đầu ngay hôm nay bằng việc cùng cha mẹ kiểm tra không gian sống, thống nhất cách ghi nhận những dấu hiệu cần chú ý và chuẩn bị thông tin để trao đổi với nhân viên y tế. Một tay vịn đúng chỗ, một lối đi gọn gàng và sự quan tâm đều đặn là những bước thiết thực để giúp cha mẹ sinh hoạt an toàn hơn mỗi ngày.

Tìm hiểu FamiLink – Chủ động đồng hành cùng cha mẹ mỗi ngày

Bạn muốn theo dõi sức khỏe và quan tâm cha mẹ thường xuyên hơn, ngay cả khi không thể ở bên? Khám phá FamiLink – hệ sinh thái kết nối thiết bị theo dõi sức khỏe với Ứng dụng Gia đình, giúp người thân thuận tiện nắm bắt thông tin và phối hợp chăm sóc cha mẹ.

Khi cha mẹ gặp sự cố, việc người thân nhận được thông tin sớm có ý nghĩa quan trọng. Với tính năng phát hiện và gửi cảnh báo khi ghi nhận dấu hiệu nghi té ngã, FamiLink hỗ trợ gia đình chủ động liên hệ, kiểm tra tình trạng và sắp xếp hỗ trợ, ngay cả khi không ở bên cha mẹ. Liên hệ FamiLink để tìm hiểu tính năng cảnh báo té ngã và lựa chọn giải pháp phù hợp cho gia đình bạn.

Tính năng phụ thuộc vào thiết bị, kết nối và cài đặt sử dụng; Sản phẩm không thay thế dịch vụ cấp cứu.